okładka nr 12Prezentowany zeszyt „Barometru Regionalnego” zawiera prace obejmujące wybrane wyniki badań na poziomie regionalnym (mezzo) i mikroekonomicznym (mikro) przeprowadzonych w ramach projektu „System przeciwdziałania powstawaniu bezrobocia na terenach słabo zurbanizowanych”.
Zgodnie z założonymi celami projektu zbudowano kompleksowy system oceny i prognozowania kondycji ekonomiczno-finansowej małych i średnich przedsiębiorstw z województw lubelskiego i podkarpackiego. System ten został oparty o wyniki badań przedsiębiorstw i gospodarstw domowych z obu województw, które umożliwiły zastosowanie nowoczesnych i innowacyjnych metod analizowania, modelowania i prognozowania zjawisk społeczno-gospodarczych (testy koniunktury, modele ekonometryczne, analiza dyskryminacyjna, sieci neuronowe, sieci przekonań Bayesa, drzewa decyzyjne, metoda case base reasoning). W badaniach udział wzięło 35 pracowników naukowo-badawczych. Poszczególne etapy badań recenzowane były przez 7 recenzentów z różnych polskich uczelni wyższych.
Całość tych działań, wraz z wnioskami i rekomendacjami została opublikowana zarówno w dziewięciu edycjach periodyku „Barometr Regionalny”, w innych publikacjach naukowych i konferencyjnych jak i w serii raportów projektu.
Bogdan Kawałko, Mieczysław Kowerski

 

Spis treści

Kazimierz Tucki, Jan Węgrzyn

Procesy urbanizacyjne w województwach lubelskim i podkarpackim

streszczenie »     pełny tekst »

Elżbieta Wojnicka

Dochody osób i podmiotów prawnych na poziomie lokalnym w województwie lubelskim i podkarpackim

streszczenie »     pełny tekst »

Piotr Klimczak

Koniunktura konsumencka na poziomie lokalnym w województwie lubelskim i podkarpackim

streszczenie »     pełny tekst »

Robert Pater

Klasyfikacja gmin województw lubelskiego i podkarpackiego pod względem klimatu koniunktury

streszczenie »     pełny tekst »

Mieczysław Kowerski

Nastroje gospodarcze przedsiębiorców i konsumentów województwa lubelskiego. Tendencje, determinanty, prognozy

streszczenie »     pełny tekst »

Jarosław Bielak

Metoda prognozowania rynku pracy z wykorzystaniem wskaźników wyprzedząjacych

streszczenie »     pełny tekst »

Edward Nowak

Rachunkowość jako źródło informacji o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w ocenie zagrożenia upadłością

streszczenie »     pełny tekst »

Jan Andreasik

System prognozowania kondycji ekonomicznej małych przedsiębiorstw

streszczenie »     pełny tekst »

Marek Cierpiał-Wolan

Zmiany kondycji finansowej średnich przedsiębiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w latach 2006-2007

streszczenie »     pełny tekst »

Mieczysław Kowerski, Jarosław Bielak, Dawid Długosz

Zmiany kondycji finansowej małych przedsiębiorstw w województwie lubelskim w latach 2006-2007

streszczenie »     pełny tekst »

Andrzej Burda, Barbara Kuczmowska

Analiza jakości predykcji stanu ekonomiczno-finansowego małych i średnich przedsiębiorstw przy pomocy zespołów sztucznych sieci neuronowych

streszczenie »     pełny tekst »

Zbigniew Omiotek

Analiza porównawcza jakości modeli prognozowania kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw województw lubelskiego i podkarpackiego

streszczenie »     pełny tekst »

Mieczysław Kowerski

Sprawozdanie z prac zespołu badawczego projektu „System przeciwdziałania powstawaniu bezrobocia na terenach słabo zurbanizowanych”

 

Streszczenia

Kazimierz Tucki, Jan Węgrzyn

Procesy urbanizacyjne w województwach lubelskim i podkarpackim

Województwa podkarpackie i lubelskie należą do najsłabiej zurbanizowanych regionów w Polsce. W końcu 2006 roku udział ludności miejskiej w ogólnej liczbie mieszkańców Podkarpacia wyniósł 40,5% i był najniższy w kraju, a w województwie lubelskim 46,6%, co oznacza 14 miejsce w Polsce. W artykule porównano zmiany liczby i struktur demograficznych mieszkańców miast na tle całej ludności obu województw w latach 1999–2006, a także zaprezentowano prognozy rozwoju ludności miejskiej do 2030 roku.

Elżbieta Wojnicka

Dochody osób i podmiotów prawnych na poziomie lokalnym w województwie lubelskim i podkarpackim

W artykule przedstawiono szczegółową statystykę dotyczącą dochodów osób i podmiotów prawnych w województwach lubelskim i podkarpackim. Analizy dokonano wykorzystując średnioroczne dochody obliczone na podstawie wpływów gmin z podatku w latach 2005-2006. W opracowaniu uwzględniono podział na powiaty oraz gminy (miejskie, miejsko-wiejskie, wiejskie). Przedstawiono również różnice pomiędzy wyszczególnionymi regionami oraz prognozy wzrostu dochodu w roku 2007.

Piotr Klimczak

Koniunktura konsumencka na poziomie lokalnym w województwie lubelskim i podkarpackim

W artykule przedstawiono wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Instytut Gospodarki WSIiZ w Rzeszowie na reprezentatywnej grupie około 1000 gospodarstw domowych w województwach lubelskim i podkarpackim. Badanie dotyczy koniunktury konsumenckiej w latach 2006-2007 w tych województwach. Omówiono strukturę źródeł dochodów i bieżących wydatków jak również poziom oszczędności i planowanych inwestycji. Zwrócono uwagę na czynniki wpływające na zróżnicowanie tych cech oraz wskazano potencjalnych adresatów, którzy powinni być zainteresowani badaniami koniunktury konsumenckiej w obu regionach.

Robert Pater

Klasyfikacja gmin województw lubelskiego i podkarpackiego pod względem klimatu koniunktury

Klimat koniunktury dla rozwoju przedsiębiorczości jest niezwykle istotnym czynnikiem rozwoju regionalnego. Badania koniunktury na szczeblu kraju i województwa prowadzone są przez wiele ośrodków badawczych. Jednak stosunkowo niewiele prac poświęconych jest badaniom stanu koniunktury w gminach. Niniejszy artykuł stanowi próbę klasyfikacji gmin województwa podkarpackiego i lubelskiego pod względem klimatu koniunktury. W pierwszej części opisano klimat koniunktury w gminach za pomocą szeregu wskaźników, mając na uwadze ograniczoność statystyki dostępnej na poziomie gmin. Następnie za pomocą wybranych metod statystycznych dokonano klasyfikacji gmin obydwu województw na podstawie tychże wskaźników. W tym celu posłużono się metodą k-średnich oraz analizą hierarchiczną. Okres analizy obejmował lata 2001-2006. W rezultacie wyodrębniono po 5 homogenicznych ze względu na klimat koniunktury skupień gmin w obydwu regionach. Pozwoliło to sformułować wnioski dotyczące rozwoju gospodarczego badanych gmin.

Mieczysław Kowerski

Nastroje gospodarcze przedsiębiorców i konsumentów województwa lubelskiego. Tendencje, determinanty, prognozy

Nastroje gospodarcze przedsiębiorców i konsumentów województwa lubelskiego w latach 2001–2007 charakteryzują się następującymi cechami:
• Tendencja do poprawy od początku nowego wieku. Chociaż w 2008 roku daje się zauważyć symptomy nieznacznego pogorszenia nastrojów.
• Wystąpienie szoku akcesyjnego w 2004 roku polegającego na zbytnim optymizmie wyrażającym się wzrostem wartości barometrów na początku roku i ich znacznym spadkiem pod koniec roku jako swoiste „odreagowanie” nie spełnionych w krótkim czasie nadziei, jakie zarówno przedsiębiorcy jak i konsumenci wiązali z wstąpieniem Polski do UE.
• Lepsze nastroje przedsiębiorców niż konsumentów.
• Wyższe wartości prognoz niż następujących kwartał później realizacji – swoista skłonność respondentów do optymizmu.
• Istotna statystycznie korelacja pomiędzy nastrojami gospodarczymi a wynikami gospodarki województwa, co sprawia, że barometry nastrojów gospodarczych mogą być dobrym narzędziem prognozowania sytuacji gospodarczej w regionie.

Jarosław Bielak

Metoda prognozowania rynku pracy z wykorzystaniem wskaźników wyprzedząjacych

W artykule zaprezentowano metodę krótkookresowego prognozowania rynku pracy w województwie lubelskim, w tym poziomu bezrobocia i zatrudnienia. Badania przeprowodzono w latach 2005-2008. Do budowy prognoz zastosowano modele ARIMA z dodatkowo wprowadzonymi zmiennymi egzogenicznymi, tj. wartościami barometrów nastrojów gospodarczych lub saldami odpowiedzi na poszczególne pytania ankietowe. W pracy opisano procedurę wyboru optymalnych modeli, testowanie jakości oraz ich właściowości prognostycznych i podsumowanie postawionych w czasie okresu badawczego prognoz na podstawie błędów ex post.

Edward Nowak

Rachunkowość jako źródło informacji o sytuacji finansowej przedsiębiorstw w ocenie zagrożenia upadłością

W artykule przedstawiono rachunkowość i sprawozdawczość finansową jako istotne źródło informacji o sytuacji finansowej jednostki gospodarczej, przydatnych przy ocenie zdolności do kontynuowania działalności oraz zagrożeń dla tego kontynuowania, ze szczególnym uwzględnieniem grożącego jednostce niebezpieczeństwa bankructwa.

Jan Andreasik

System prognozowania kondycji ekonomicznej małych przedsiębiorstw

W pracy przedstawiono strukturę systemu prognozowania kondycji ekonomicznej przedsiębiorstw sektora MŚP. W procesie prognozowania wykorzystuje się wnioskowanie poprzez analogię stosując metodologię CBR (Case Based Reasoning). Baza przypadków tworzona jest w oparciu o zdefiniowaną w pracy ontologię A-E-AE (Agent-Expert-Act of Explanation), tj. Agent - Ekspert - Akty Wyjaśniania. Opracowana przez autora oryginalna ontologia A-E-AE obejmuje protokoły: argumentacji oceny potencjału kompetencyjnego, argumentacji oceny luki kompetencyjnej, ekspertyz eksperta, aktów wyjaśniania pozycji przedsiębiorstwa, aktu dopasowania trajektorii wyników, aktu prognozowania na podstawie wzorców trajektorii. W pracy przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych w ramach projektu EQUAL nr F0086 na próbie 210 przedsiębiorstw sektora MŚP z regionu Południowo-Wschodniej Polski. Skoncentrowano się na przedstawieniu procedury obejmującej akt wyjaśniania pozycji przedsiębiorstwa.

Marek Cierpiał-Wolan

Zmiany kondycji finansowej średnich przedsiębiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w latach 2006-2007

Badaniem kondycji finansowej zostały objęte przedsiębiorstwa średnie tzn. przedsiębiorstwa, w których liczba pracujących wynosi od 50 do 249 osób, należące do czterech sekcji PKD: „Przetwórstwo przemysłowe” (sekcja D) „Budownictwo” (sekcja F), „Handel hurtowy i detaliczny, naprawa pojazdów samochodowych, motocykli i artykułów użytku osobistego i domowego” (sekcja G), „Obsługa nieruchomości, wynajem i usługi związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (sekcja K), działające na terenie województw lubelskiego i podkarpackiego, które złożyły sprawozdania z działalności gospodarczej zarówno w roku 2006 jak i w 2007 oraz nie zmieniły w tym czasie rodzaju swojej działalności.

Mieczysław Kowerski, Jarosław Bielak, Dawid Długosz

Zmiany kondycji finansowej małych przedsiębiorstw w województwie lubelskim w latach 2006-2007

W artykule przedstawiono zmiany kondycji ekonomicznej małych przedsiębiorstw w latach 1999-2006 w województwie lubelskim. Badania były przeprowadzone na podstawie danych z 5714 firm działających w pięciu sektorach gospodarki (przemysł, budownictwo, handel, transport, nieruchomości). Od roku 2001 udział przedsiębiorstw o słabej kondycji maleje - w 2001 roku było ich 19,8%, a w 2006 roku tylko 5,4% (średnia w badanym okresie wyniosła 11,1%). Jest to niewątpliwie skutkiem poprawiającej się sytuacji gospodarczej tak w kraju jak i w województwie lubelskim. Do analizy wpływu czynników zewnętrznych (makroekonomicznych) i wewnętrznych (mikroekonomicznych) na działanie przedsiębiorstw zastosowano modele logitowe. Przeprowadzone symulacje pokazały, że na kondycję firm znacznie większy wpływ mają zmienne mikroekonomiczne niż makroekonomiczne. Zmienne makroekonomiczne w większym stopniu wpływają na kondycję przedsiębiorstw, które charakteryzują się wartościami zmiennych mikroekonomiczncyh między pierwszym i trzecim kwartylem, niż na firmy o bardzo słabych lub bardzo dobrych wskaźnikach mikroekonomicznych. Oznacza to, że małe przedsiębiorstwa o bardzo słabych wynikach niewiele korzystają z ogólnej dobrej sytuacji ekonomicznej, zaś ogólna recesja ma niewielki wpływ na przedsiębiorstwa o bardzo dobrej kondycji.

Andrzej Burda, Barbara Kuczmowska

Analiza jakości predykcji stanu ekonomiczno-finansowego małych i średnich przedsiębiorstw przy pomocy zespołów sztucznych sieci neuronowych

W artykule przedstawiono wyniki przewidywania stanu ekonomiczno-finansowego dla małych i średnich firm regionu lubelskiego i podkarpackiego. W odróżnieniu od innych badań w tym obszarze, wykorzystano koncepcję modelowania mikro-makro (mezzo). Porównano wyniki predykcji samodzielnych perceptronów neuronowych oraz dwóch typów zespołów sztucznych sieci neuronowych. Przedstawiono wnioski oraz nakreślono kierunki dalszych badań nad wzrostem jakości modelu oraz rozszerzeniem jego funkcjonalności.

Zbigniew Omiotek

Analiza porównawcza jakości modeli prognozowania kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw województw lubelskiego i podkarpackiego

W artykule przedstawiono wyniki analizy porównawczej jakości modeli prognozowania kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw w woj. lubelskim i podkarpackim. Badane modele opracowano za pomocą analizy dyskryminacyjnej, drzew decyzyjnych, modeli logitowych, sieci przekonań Bayesa oraz sztucznych sieci neuronowych. Do oceny jakości modeli zastosowano kryterium sprawności określanej za pomocą macierzy klasyfikacji przedsiębiorstw oraz ilorazu szans.