okładka nr 13W dniach 12–13 czerwca 2008 roku odbyła się w Zamościu konferencja naukowa „Regionalne badania koniunktury gospodarczej na tle doświadczeń europejskich” zorganizowana przez Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu, Polskie Towarzystwo Statystyczne oddział w Lublinie oraz Europe Direct w Zamościu.
W konferencji wzięli udział przedstawiciele ośrodków naukowych zajmujących się badaniami koniunktury gospodarczej. Zaprezentowane referaty dotyczyły wymiaru globalnego i lokalnego koniunktury gospodarczej oraz determinant regionalnej koniunktury gospodarczej. Przedstawiono również metody, narzędzia i wyniki badań koniunktury oraz prognozy stanu gospodarki Polski i regionu lubelskiego opracowane przez różne ośrodki badawcze.
W niniejszym zeszycie „Barometru Regionalnego” przedstawiamy część wygłoszonych na konferencji referatów oraz opracowanie dotyczące nastrojów gospodarczych w województwie podkarpackim w II kwartale 2008 roku.

 

Spis treści

Maria Drozdowicz-Bieć

Regionalne cykle koniunkturalne. Doświadczenia światowe — implikacje dla Polski

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Janusz Zaleski, Paweł Tomaszewski, Marek Zembaty

Prognozy wpływu polityki spójności UE na gospodarki regionalne województw lubelskiego i podkarpackiego do roku 2015

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Eugeniusz Gorzelak, Zdzisław Zimny

Determinanty regionalnej koniunktury w rolnictwie

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Mikołaj Herbst

Prognoza wzrostu gospodarczego polskich regionów do 2015 roku

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Grzegorz Kowalewski

Ocena trafności prognoz koniunktury przedsiębiorstw na przykładzie jednostek handlowych

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Janusz Borowiec

Spółdzielczość w strukturze instytucjonalnej obsługi obszarów wiejskich

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Teresa Kondrakiewicz

Determinanty rozwoju przemysłu cukrowniczego

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Aleksandra Nizioł

Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego powiatów województwa lubelskiego

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Robert Pater

Nastroje gospodarcze w województwie podkarpackim w II kwartale 2008 r.

pełny tekst »

Mieczysław Kowerski, Jarosław Bielak

Sprawozdanie z konferencji „Regionalne badania koniunktury gospodarczej na tle doświadczeń europejskich”

 

Streszczenia

Maria Drozdowicz-Bieć

Regionalne cykle koniunkturalne. Doświadczenia światowe – implikacje dla Polski

Artykuł stanowi przegląd wybranych światowych badań na temat cykli koniunkturalnych w regionach. Szczególne miejsce poświęcone jest tym badaniom, które określają czynniki warunkujące zróżnicowanie przebiegu wahań koniunkturalnych, decydują o długości i amplitudzie poszczególnych faz cyklu koniunkturalnego i częstotliwości jego występowania, wskazują na takie determinanty przebiegu cyklu i jego faz jak np. zróżnicowanie w zasobach i ich strukturze, procesy innowacyjne i inwestycyjne. Zróżnicowanie wahań koniunkturalnych w regionach dla Polski zilustrowano na podstawie analizy danych o wielkości produkcji w województwach. Przeanalizowano przebieg recesji (zwolnienia gospodarczego) lat 2000-2001 oraz wpływ akcesji Polski do Unii Europejskiej na aktywność gospodarczą w województwach.

Regional Business Cycle. International Experience – Implications for Poland

The paper presents some international results from research on business cycles in regions. It focuses on those results, which separate the main factors responsible for business cycles, as well as determine the length, amplitude, volatility and the magnitude of expansions and contractions. The paper presents main differences in the structure of the regional resources, innovations and investments, which usually influence and differentiate regional business cycles. The regional differences are illustrated by analyzing the output in Polish regions during 1999-2007. The recession (slow down) of 2000-01 is analyzed across Polish regions, as well as the UE accession impact on the economic activity in the country.

Janusz Zaleski, Paweł Tomaszewski, Marek Zembaty

Prognozy wpływu polityki spójności UE na gospodarki regionalne województw lubelskiego i podkarpackiego do roku 2015

Celem referatu jest przedstawienie wpływu instrumentów polityki spójności Unii Europejskiej na gospodarki dwóch wybranych województw Polski Wschodniej: lubelskiego i podkarpackiego. Analiza zostanie skoncentrowana na ewaluacji efektów implementacji w  tych regionach zarówno Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004–2006, jak i Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (Narodowej Strategii Spójności) na lata 2007–2013. Prognozy wpływu NPR i NSRO zostaną przedstawione do roku 2015, tj. do ostatniego roku implementacji NSRO i będą dotyczyć podstawowych wskaźników makroekonomicznych gospodarek wojewódzkich, takich, jak: regionalny PKB, liczba pracujących, stopa bezrobocia, wydajność i in. Niektóre ze wskaźników zostaną przedstawione również w układzie sektorowym. W celach porównawczych wyniki dla obu województw zostaną zestawione oraz zostanie dokonana analiza uzyskanych wartości wpływu. Do przeprowadzenia analiz zostaną wykorzystane dane o rzeczywistej implementacji w tych województwach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w latach 2004–2007, które są monitorowane przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Do prognozowania płatności w latach 2008–2015 zostaną również wykorzystane oszacowania MRR. Instrumentami do przeprowadzenia tych analiz będą modele regionalne HERMIN gospodarek obu województw oraz inne metody uzupełniające. Opracowane przez zespół Wrocławskiej Agencji Rozwoju Regionalnego pod kierownictwem prof. J. Zaleskiego i we współpracy z dr J. Bradley’em modele regionalne HERMIN są pierwszymi makromodelami gospodarek polskich województw i są oparte o metodologię i konstrukcję dokonanej w 2002 r. adaptacji modelu HERMIN całej polskiej gospodarki. Od tego czasu metodologia HERMIN była wykorzystywana wielokrotnie do przeprowadzania ocen makroekonomicznego wpływu funduszy UE zarówno na gospodarkę kraju, jak i gospodarki regionalne. Modele z rodziny HERMIN spełniają wytyczne Komisji Europejskiej w zakresie instrumentu do dokonywania ocen makroekonomicznego wpływu interwencji strukturalnych i są wykorzystywane przez Dyrekcję Regionalną ds. Polityki Regionalnej (DGREGIO) dla szeregu krajów kohezyjnych.

Expertise: Forecasts of EU Cohesion Policy Impact on Regional Economies of lubelskie and podkarpackie Voivodships till the Year 2015

Authors presented historical data and forecasts of the macroeconomic performance of the two regional economies: lubelskie and podkarpackie. Projected values of a set of basic macroeconomic parameters (rate of GDP growth, level of GDP by PPS with reference to EU-27 average, unemployment rate) are presented till the year 2015. Special attention was paid to evaluation of EU cohesion policy macroeconomic impact on selected variables (rate of GDP growth, level of GDP by PPS with reference to EU-27 average, unemployment rate, employment). Simulations were made using the regional HERMIN models for the two voivodships. National and regional adaptations of the HERMIN macroeconomic model were built in Poland in the years 2002-2005 and since then are systematically developed by the Wroclaw Regional Development Agency team headed by Prof. Janusz Zaleski of the Wroclaw Technical University in co-operation with by Dr. John Bradley of the Economic and Social Research Institute (Dublin, Ireland) – an author of the original HERMIN model for the Irish Economy.

Eugeniusz Gorzelak, Zdzisław Zimny

Determinanty regionalnej koniunktury w rolnictwie

Na ekonomiczną sytuację koniunktury w polskich makroregionach rolniczych mają wpływ następujące czynniki: warunki przyrodnicze (położenie geograficzne, ukształtowanie pionowe, stosunki wodne, jakość gleby itd.), zaszłości historyczne (struktura agrarna, struktura produkcji), kulturowe (umiejętności, nawyki, przedsiębiorczość), polityka rolna (głównie wsparcie finansowe gospodarstw), stosunki rynkowe w postaci podaży i popytu, ceny na podstawowe produkty rolne. Prowadzone w Instytucie Rozwoju Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej badania koniunktury od 1992 r. uwidaczniają wpływ tych czynników w poszczególnych latach i porach roku za pomocą przyjętych wskaźników. Można na ich podstawie określić lepszy stan koniunktury w gospodarstwach o większym obszarze gospodarstw prowadzonych przez rolników młodszych wiekiem i lepszym wykształceniu położonych we wszystkich regionach.

Determinants of Regional Situation in Agriculture

The economic situation in Polish agricultural macroregions defines the following factors: environment (geographic location in the country, elevations, water resources, soils quality and others), historical events (agrarian structure, structure of the gross and market agricultural output), cultural condition (education, know-how, initiative), agricultural policy, market conditions (suplay, demand, prices). The business survey in agriculture carried out since 1992 by Research Institute for Economic Development of the Warsaw School of Economics shows the influence of these factors for the successive years and their seasons. The two individual indicators namely: the indicator of smoothed money income and the so called confidence indicator and also the composite business indicator (based on the individuals) show higher values among farms young, better educated and running greater agricultural farms in all macroregions.

Mikołaj Herbst

Prognoza wzrostu gospodarczego polskich regionów do 2015 roku

Celem analizy przedstawionej w dalszej części artykułu jest symulacja wzrostu gospodarczego w polskich regionach i podregionach w latach 2006–2015 w oparciu o obserwowane w przeszłości odchylenia regionalnych stóp wzrostu od stopy krajowej. Prognoza przewiduje, głównymi ośrodkami wzrostu w badanym okresie będą metropolie warszawska i poznańska. Do 2015 roku województwo mazowieckie znacznie przekroczy średni poziom PKB na mieszkańca dla UE 27. Choć polska gospodarka zbliży się, pod względem dochodów do unijnej średniej, należy się spodziewać dalszej polaryzacji rozwoju między regionami. Najbiedniejsze polskie województwa mogą w 2015 r. osiągnąć PKB per capita zbliżony do średniego poziomu dla Polski z 2006 r.

Forecast of GDP per Capita Growth in Polish Regions 2006-2015

The article offers a forecast of GDP per capita growth in Polish regions (NTS2) and subregions (NTS3) between 2006 and 2015, based on the past deviations of regional economies from the national growth path. The simulation shows that highest rates are expected in two metropolitan areas – Warsaw and Poznań. The Mazowieckie region (the one including Warsaw) will become the first to surpass the average level of GDP per capita in EU27. Although Poland will generally close the GDP gap to EU, further polarisation between regions is expected. The per capita income of the most lagging Polish regions will in 2015 reach (in real terms) the 2006 level of Polish national economy.

Grzegorz Kowalewski

Ocena trafności prognoz koniunktury przedsiębiorstw na przykładzie jednostek handlowych

Celem artykułu jest zbadanie jakości prognoz formułowanych przez dyrektorów przedsiębiorstw na przykładzie jednostek handlowych w Polsce. W sytuacji słabej trafności prognoz szukano przyczyny tego faktu. Do oceny dokładności prognoz zastosowano dwa mierniki ex post: współczynniki Theila oraz rozbieżności dla różnic. Artykuł jest oparty na badaniach empirycznych. Podstawą ocen prognoz są wyniki testów koniunktury.

Estimate of Propriety of Business Cycle Forecasts of Enterprises on Example of Retail Trade Units

Researching of quality of forecast formulated is purpose of article by directors of retail trade units in Poland. In weak situation of propriety of forecast try to find it reason. Two meters ex post employ for estimate of accuracy of forecast fast: Theil and for differences divergence. Article is based on empirical research. Results of business condition surveys are base of estimate of forecast.

Janusz Borowiec

Spółdzielczość w strukturze instytucjonalnej obsługi obszarów wiejskich

Przedsiębiorczość – rozumiana jako dążność ludzi do działania, poszukiwania nowych rozwiązań, wykorzystywania pojawiających się możliwości oraz aktywności w poszukiwaniu dodatkowych i alternatywnych źródeł dochodu – stanowi element procesu zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Rozwój przedsiębiorczości oznacza tu większe zróżnicowanie źródeł dochodów ludności wiejskiej, co pozwala na łączenie pracy w gospodarstwie i poza nim. Przejawia się w tym proces koniecznej symbiozy różnych podmiotów sfery agrobiznesu, jak: rolnicze gospodarstwa rodzinne, przedsiębiorstwa zaopatrzenia i skupu, banki oraz jednostki samorządu terytorialnego. Istotnym ogniwem tworzenia struktur instytucjonalnych na obszarach wiejskich są podmioty o spółdzielczej formie gospodarowania, które pozwalają angażować aktywność środowisk lokalnych i stają się ogniwem transmisji środków z różnych źródeł finansowania. Doświadczenia i predyspozycje podmiotów spółdzielczych skłaniają do wyrażenia opinii, iż właśnie spółdzielnie najpełniej wpisują się w szeregi instytucji umożliwiających rozwój przedsiębiorczości na obszarach wiejskich.

Institutional Structures in the Process of Developing Rural Areas

The enterprise – understood as peoples’ aspiration to undertake activities, look for new solutions, utilize new opportunities and activities in order to find additional and alternative sources of income – constitutes an element of a the balanced economic development of rural areas. The process of the enterprise’s development means a higher diversity of income sources which subsequently provides for an opportunity to combine working on a farm with activitieas offered by the enterprise. The said process shows also an essential symbiosis between various entities active in the agro business sector i.e. privately owned farms, entities supplying and purchasing agricultural produce, banks and, also local government authorities. Entities running their business activity in a form of co-operative associations are essential links of a process of creating an institutional structure within rural areas. The said co-operative associations employ the activities of local communities and constitute grounds for transfer of means derived from various found-rising sources. Both the predispositions and experiences of co-operative associations lean towards an opinion that in fact co-operative associations thoroughly accomplish the assignment of local institutions to ensure a balanced economic development in rural areas.

Teresa Kondrakiewicz

Determinanty rozwoju przemysłu cukrowniczego

Polska jest liczącym się producentem cukru w Europie, a przemysł cukrowniczy stanowi ważną gałąź gospodarki. Kondycja ekonomiczna i finansowa przemysłu cukrowniczego podlega częstym zmianom, co rodzi pytanie o główne czynniki wpływające na sytuację sektora oraz determinanty jego funkcjonowania i rozwoju. Zagadnienia te są przedmiotem niniejszego artykułu. Wśród determinant rozwoju cukrownictwa można wyróżnić dwie grupy czynników. Pierwsze z nich można określić jako czynniki rynkowe. Należy do nich sytuacja na światowym rynku cukru, w tym uwarunkowania popytowe. Druga grupa czynników wynika przede wszystkim ze specyfiki przemysłu cukrowniczego, polegającej na jego ścisłym uzależnieniu od rolnictwa oraz faktu objęcia branży regulacjami Wspólnej Polityki Rolnej. Ustawowa regulacja rynku cukru nakłada na jego producentów obowiązek przestrzegania limitów produkcyjnych, które wymuszają ograniczanie rozmiarów produkcji w stosunku do posiadanych mocy przerobowych i zamykanie części zakładów. Przeprowadzana obecnie reforma oznacza redukcję kwot produkcyjnych i obniżki cen cukru, jednak jej głównym celem jest poprawa konkurencyjności unijnego przemysłu cukrowniczego na rynkach światowych.

Factors of Development of the Sugar Industry

The article discusses the factors of development of the sugar industry. Poland is a significant producer of sugar in Europe. Sugar industry plays an important role in Polish economy. Financial situation of the sugar industry changes quite often, which leads to a question about the minor factors of development of the sugar industry. There are two groups of these factors. The first one includes the factors connected with the market situation on the world sugar market and the level of demand. The second group of factors came into being as a result of specific situation on the sugar industry: its high dependence on agriculture and the fact that it is adjusted to Common Agriculture Policy. Since the season 2006/2007 a reform of the sugar market has been carrying through. Some of its aspects are the reduction of production limits, which have led to close many sugar factories, and the fall of sugar prices. The purpose of this reform is to improve the competitiveness of the European Union sugar industry on the world market.

Aleksandra Nizioł

Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego powiatów województwa lubelskiego

W artykule podjęto próbę oceny zróżnicowania poziomu rozwoju gospodarczego powiatów województwa lubelskiego za pomocą miernika rozwoju gospodarczego – Hellwiga. Otrzymane wyniki wskazują na występowanie stosunkowo dużych różnic pomiędzy powiatami co może wynikać z tego, iż w tych najsłabszych występują bariery ograniczające wzrost. Powiaty te winny stać się podmiotami, uwzględniającej dotychczasowy poziom rozwoju, polityki regionalnej.

Diversity of Socio-economic Development of Poviats in lubelskie Voivodeship

This article is an attempt to asses the diversity of socio-economic developments of poviats in lubelskie voivodeship based on synthetic model assessment - Hellwig. The results clearly indicate large differences between poviats as well as barriers which have restrictive influence on growth in the weakest one. These poviats should become entities of regional policy, with particular regard to the level of development up to now.