okładka nr 14W dniach 12–13 czerwca 2008 roku odbyła się w Zamościu konferencja naukowa „Regionalne badania koniunktury gospodarczej na tle doświadczeń europejskich” zorganizowana przez Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu, Polskie Towarzystwo Statystyczne oddział w Lublinie oraz Europe Direct w Zamościu.
W konferencji wzięli udział przedstawiciele ośrodków naukowych zajmujących się badaniami koniunktury gospodarczej. Zaprezentowane referaty dotyczyły wymiaru globalnego i lokalnego koniunktury gospodarczej oraz determinant regionalnej koniunktury gospodarczej. Przedstawiono również metody, narzędzia i wyniki badań koniunktury oraz prognozy stanu gospodarki Polski i regionu lubelskiego opracowane przez różne ośrodki badawcze.
W bieżacym zeszycie „Barometru Regionalnego” przedstawiamy kolejne siedem wygłoszonych na konferencji referatów oraz opracowanie dotyczące nastrojów gospodarczych w województwie lubelskim w II kwartale 2008 roku.

 

Spis treści

Elżbieta Adamowicz

Badania koniunktury jako dodatkowe źródło informacji o sytuacji gospodarczej

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Józef Garczarczyk, Marek Mocek

Regionalne zróżnicowanie koniunktury na rynku usług finansowych w Polsce

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Jan Andreasik

Ocena strategii kompetencyjności firmy sektora MŚP w systemie SOK-P1

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Mieczysław Kowerski

Wartość informacyjna odpowiedzi „bez zmian” w badaniach nastrojów gospodarczych

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Robert Pater

Dynamika cykli koniunkturalnych, cykle wzrostowe i nowa metoda ich ekstrakcji

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Andrzej Burda

Analiza nastrojów gospodarczych z wykorzystaniem sieci Kohonena

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Krzysztof Pancerz, Aleksandra Tu-Van, Norbert Tu-Van

Proces wyjaśniania ocen kondycji przedsiębiorstw w układach potencjał-ryzyko - studium eksperymentalne

streszczenie/abstract »     pełny tekst »

Mieczysław Kowerski, Dawid Długosz, Jarosław Bielak

Zmiany nastrojów gospodarczych w województwie lubelskim w II kwartale 2008 r.

pełny tekst »

 

Streszczenia

Elżbieta Adamowicz

Badania koniunktury jako dodatkowe źródło informacji o sytuacji gospodarczej

Uczestnicy działalności gospodarczej na wszystkich szczeblach, działający zarówno w sferze realnej jak i regulacyjnej, nieustannie zgłaszają zapotrzebowanie na informacje. Są one niezbędne dla potrzeb procesów decyzyjnych w celu ograniczania zakresu niepewności i ryzyka. Spośród wszystkich rodzajów informacji, jakie gromadzą podmioty gospodarcze, największe znaczenie mają: prawidłowa diagnoza rzeczywistego przebiegu procesów gospodarczych, trafne prognozy dotyczące przyszłego przebiegu procesów gospodarczych. Przedmiotem rozważań w referacie będzie analiza użyteczności danych, pozyskiwanych w badaniach koniunktury metodą testu dla podmiotów gospodarczych. W szczególności rozważać będziemy użyteczność tych danych dla podmiotów analizujących przebieg procesów gospodarczych i prowadzących politykę gospodarczą. W celu oceny użyteczności tych danych, podejmiemy próbę odpowiedzi na następujące pytania: czy są one w stanie uzupełnić w sposób znaczący zestaw informacji, istotnych zarówno przy podejmowaniu bieżących decyzji gospodarczych jak i rozstrzyganiu dylematów dotyczących przyszłości, czy są one wiarygodne, czy mają własności prognostyczne? W rozważaniach wykorzystane zostaną przede wszystkim doświadczenia z badań prowadzonych w IRG SGH. Ich wyniki były prezentowane zarówno w kraju jak i na arenie międzynarodowej. Za szczególnie inspirujące należy uznać dyskusje prowadzone w gronie członków CIRET-u (Centre for International Research on Economic Tendency Survey), organizacji zrzeszającej główne ośrodki zajmujące się badaniami koniunktury na świecie.

Business Surveys as Additional Source of Information on Economic Situation

All entities involved in economic activity at all levels, acting both in real and regulatory areas, are permanently demanding accessibility of information. The information they are seeking is indispensable for decision – making process in order to reduce the extent of both uncertainty and risk. Major importance is attached by the entities to the following: proper diagnosis of the real course of economic processes, justifiable prognoses concerning a potential course of economic processes. The focal point of the paper is an analysis of usefulness of the data obtained in business surveys. Special attention shall be paid to the applicability of the data for those entities who analyse the course of economic processes, and the ones that purse economic policy. In order to assess the usefulness of the data, an attempt shall be made to address the following questions: could the data be used to significantly supplement a set of information, essential for both making current economic decisions and resolving dilemmas concerning the future, are they reliable, are they of a prognosis – like nature? The discussion in the paper shall be primarily base upon experience derived from the research done in RIED WSE. The research findings have been presented both in Poland as well as on the international forum. Internationally, it is the discussion held within CIRET (Centre for International Research on Economic Tendency Survey) – organization including major centers dealing with business situation worldwide – that should be considered the most inspiring.

Józef Garczarczyk, Marek Mocek

Regionalne zróżnicowanie koniunktury na rynku usług finansowych w Polsce

Celem artykułu jest próba udzielenia odpowiedzi na pytanie czy i w jakim stopniu zróżnicowane są w regionach zmiany koniunktury na dwóch podstawowych rynkach sektora finansowego w Polsce, tj. na rynku usług bankowych i rynku usług ubezpieczeniowych. Badanie zmian koniunktury nie jest zadaniem prostym, zaś przy jego realizacji możliwe są dwa istotnie różniące się podejścia. Pierwsze polega na dokonywaniu ocen i porównań regionalnych w oparciu o odpowiednio dobrany zestaw danych statystycznych, natomiast drugie polega na korzystaniu w tym celu z opinii uzyskanych w wyniku realizacji badań empirycznych wśród firm finansowych. W niniejszym artykule to drugie podejście stanowi podstawę prowadzonych analiz. Bazę źródłową dla prezentowanych w artykule analiz stanowią wyniki cokwartalnych ogólnopolskich badań prowadzonych metodą testu koniunktury przez Katedrę Badań Marketingowych AE w Poznaniu. Przedmiotem analiz zróżnicowania regionalnego są zmiany w zakresie podstawowych kategorii charakteryzujących sytuację na badanych rynkach, opisane za pomocą prostych oraz złożonych wskaźników jakościowych koniunktury. I tak, w przypadku rynku usług bankowych analiza obejmuje głównie zmiany w zakresie pozyskiwanych depozytów, udzielonych kredytów oraz wskaźnika syntetycznego PIKBANK-REG, natomiast w przypadku rynku usług ubezpieczeniowych analizowane zmiany dotyczą przede wszystkim zbieranej składki ubezpieczeniowej, wypłaconych odszkodowań oraz wskaźnika syntetycznego PIKU-REG. Zmiany koniunktury w wyróżnionych dla potrzeb badań pięciu regionach (pomorskim, wielkopolskim, centralnym, wschodnim i południowym) pokazane są na tle koniunktury obserwowanej na ogólnopolskim rynku usług finansowych.

Regional Diversity of Business Cycle in Financial Service Market in Poland

The objective of the article is to answer the question whether and to what extend there are changes of economic situation in regions in two basic financial service markets in Poland, i.e. bank service market and insurance service market. Carrying out surveys concerning changes of economic situation is not an easy task and there are two different methods of obtaining it. The first consists in regional comparison of appropriate statistical data set, the second is based on survey research among financial firms. In this paper the basis for analysis constitutes the latter method. The analysis, presented in this paper, are based on all-Poland quarterly business surveys conducted by Department of Marketing Research at University of Economics in Poznań. The subject matter of analysis of regional diversity are changes in essential categories which characterize situation on examined markets, described by simple and complex qualitative indicators of economic situation. As far as bank service market is considered, analysis includes mainly changes of obtained deposits, granted credits and synthetic indicator PIKBANK-REG. Whereas, in case of insurance service market, analyzed changes concern mainly collected insurance premium, paid out indemnities and synthetic indicator PIKU-REG. The changes of economic situation in singled out five regions (Pomeranian [pomorskim], Great Poland [wielkopolskim], Central, East, South) are shown on the background of business cycle observed on all-Poland financial service market.

Jan Andreasik

Ocena strategii kompetencyjności firmy sektora MŚP w systemie SOK-P1

W pracy przedstawiono oryginalne podejście autora do analizy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa sektora MŚP. Skonstruowano model oceny strategii kompetencyjności przedsiębiorstwa w pięciu układach odniesienia: 1. Potencjał kapitałowy – ryzyko działalności finansowej, 2. Potencjał innowacyjny i inwestycyjny – ryzyko projektów innowacyjnych i inwestycyjnych, 3. Potencjał interesariuszy – ryzyko obsługi interesariuszy, 4. Potencjał relacyjny sąsiedztwa – ryzyko relacji z sąsiedztwem, 5. Potencjał relacyjny otoczenie – ryzyko relacji z otoczeniem. W procesie uczenia systemu metodami EUCLID i ELECTRE TRI dokonano wyznaczenia czterech klas pozycjonowania przedsiębiorstwa: A1: niski potencjał – wysokie zagrożenie, A2: wysoki potencjał – wysokie zagrożenie, A3: wysoki potencjał – niskie zagrożenie, A4: niski potencjał – niskie zagrożenie. W artykule przedstawiono wyniki klasyfikacji na próbie 220 firm z województw lubelskiego i podkarpackiego.

A competence Strategy Assessment of the SME Sector Enterprises (in the SOK-P1 system).

In the paper, an original author’s approach to analysis of competitive position of an enterprise of the SME sector is presented. A model of a competence strategy assessment of an enterprise is constructed in five spaces: capital potential - risk of the financial activity, innovation and investment potential - risk of the investment and innovation projects, key stakeholder potential - risk of the stakeholder service, neighborhood relationship potential - neighborhood relationship risk, environment relationship potential - environment relationship risk. In the learning process by means of the EUCLID and ELECTRE TRI methods, four classes of the enterprise position were determined: A1: low potential, high risk, A2: high potential, high risk, A3: high potential, low risk, A4: low potential, low risk. In the paper, results of classification of 220 enterprises from Podkarpackie and Lubelskie Voivodeships are depicted.

Mieczysław Kowerski

Wartość informacyjna odpowiedzi „bez zmian” w badaniach nastrojów gospodarczych

Stosując metodę sald, odpowiedzi „bez zmian” odrzuca się, wychodząc z założenia, że utrata informacji z tego powodu jest nieznaczna. Jednak przy takim podejściu w wielu badaniach rezygnujemy z ponad połowy ankiet. Powstaje więc pytanie czy rzeczywiście odpowiedź „bez zmian” nie niesie żadnych informacji i bez konsekwencji można z takich ankiet zrezygnować. Stoimy na stanowisku, że nie należy z tych danych rezygnować gdyż mogą one dostarczyć wielu ciekawych informacji o badanej populacji. W artykule do analizy przyczyn odpowiedzi „bez zmian” zaproponowano zastosowanie metody uporządkowanej zmiennej objaśnianej. Oszacowane modele pozwalają przeanalizować zmiany prawdopodobieństw odpowiedzi „bez zmian” na określone w ankiecie pytanie w zależności od różnych cech respondentów, ich odpowiedzi na inne pytania jak również w zależności od sytuacji społeczno-gospodarczej w regionie i w kraju.

On the Informative Value of „Remain Unchanged” Answers in the Economic Sentiment Surveys

In almost all economic sentiment surveys three option multiple – choice question are used: improve, remain unchanged, deteriorate In calculation of balances the “remain unchanged” replies are discarded, because the experience in the OECD countries has shown that this loss of information is unimportant for most uses of business tendency surveys. From the side in many surveys “remain unchanged” the fraction replies in the total is above 50%. So we can formulate the question: Is really the loss of such big number answers is unimportant and what does it mean that respondent replay “remain unchanged”. In our opinion we should not easily discarded the replies “remain unchanged” because they can give us a lot of very interesting additional information on the investigated population. In article to analysis the “remain unchanged” replies the concept of the Ordered Dependent Variable Models was proposed. Estimated model can be used to analysis of the probability of “remain unchanged” replies dependent on the characteristics of respondents, the replies on other questions and the socio-economic situation in region and in the country.

Robert Pater

Dynamika cykli koniunkturalnych, cykle wzrostowe i nowa metoda ich ekstrakcji

Na ogół przyjmuje się, że cykle koniunkturalne trwają od 6 do 32 kwartałów. Wykazują więc znaczną nieregularność, jak i zróżnicowaną amplitudę wahań. Co więcej istniejące grupy metod ekstrakcji cykli prowadzą do otrzymania dosyć istotnie różniących się cykli koniunkturalnych. Z punktu widzenia każdej z nich cykl jest nieco inaczej definiowany. Celem artykułu jest analiza dynamiki cykli koniunkturalnych na przykładzie wybranych zmiennych. W pierwszej części artykułu porównuję trzy grupy metod ekstrakcji cykli: cyklu poziomów, cyklu odchyleń i cyklu stopy wzrostu. Następnie przechodzę do analizy dynamiki faz cykli koniunkturalnych. Szczególną uwagę zwracam na rozróżnienie cykli gospodarczych na cykle koniunkturalne oraz wzrostowe. Cykle wzrostowe trwają na ogół od 1,5 do 4 lat. W przypadku wielu zmiennych, a w szczególności agregatów makroekonomicznych są jednak trudno obserwowalne. Stosunkowo łatwo można je jednak zaobserwować w danych pochodzących z badań koniunktury gospodarczej metodą testu koniunktury (business condition test). Po zastosowaniu odpowiedniego filtru, można zauważyć, że cyklom tym podlegają również inne zmienne ekonomiczne, a w szczególności agregaty makroekonomiczne, takie jak PKB, czy stopa bezrobocia. W artykule wskazuję na istotne znaczenie tego rodzaju cykli dla analizy zależności pomiędzy wielo-komponentowymi wskaźnikami wyprzedzającymi, a wskaźnikami równoległymi koniunktury gospodarczej.

Growth cycles and the Dynamics of Business Cycles

It is commonly assumed that business cycles last about 6 to 32 quarters. Therefore they are quite irregular and the amplitude of the recurring signifi cantly vary. Moreover existing methods of business cycles extraction give various results. Every method slightly differently defines ‘cycle’. The purpose of this article is to analyze the dynamics of business cycles in chosen macroeconomic variables. First part of the article is a comparison of three methods of cycle extraction: step cycles, deviation cycles and growth rate cycles. Then I analyze the dynamics of business cycles phases. Particular attention is paid to the distinction of economic cycles on business cycles and growth cycles. Growth cycles extend from 6 do 16 quarters. They are hardly observable in raw data, especially in macroeconomic aggregates. However they can easily be seen in business condition test results. After applying appropriate filtering method we can say that growth cycles are also recorded by many other variables, especially macroeconomic aggregates such as GDP or the rate of unemployment. In the article I indicate that this kind of cycles is significant for the analysis of relation between leading indexes and coincident indicators.

Andrzej Burda

Analiza nastrojów gospodarczych z wykorzystaniem sieci Kohonena

W pracy dokonano bezwzorcowej klasyfikacji respondentów badań nastrojów gospodarczych realizowanych przez Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu na terenie woj. lubelskiego. Badania prowadzono z wykorzystaniem metodologii sztucznych sieci neuronowych. Klasyfikacji dokonano przy pomocy sieci Kohonena. Wyodrębniono i opisano trzy charakterystyczne profile respondentów oraz dokonano analizy zmian ich liczebności w latach 2003–2007. Wyniki badań oraz indeks nastrojów gospodarczych wykorzystano do poszerzonej, opisowej analizy zachowań respondentów.

Economical Sentiment Analysis Using Kohonen Networks

In following paper pattern-less classification of respondents surveys on economical sentiment has been made. Surveys were carried out by The College of Management and Administration in Zamość on Lubelskie Province. Studies has been executed using artificial neural networks methodology and Kohonen networks has been used for classification. Three characteristic groups of responders has been identified and described. Analysis of change in number of responders during years 2003-2007 became a basis for assessment of economical sentiment change in examined period.

Krzysztof Pancerz, Aleksandra Tu-Van, Norbert Tu-Van

Proces wyjaśniania ocen kondycji przedsiębiorstw w układach potencjał-ryzyko - studium eksperymentalne

Nowe podejście do prognozowania kondycji przedsiębiorstw wykorzystujące metodologię Case-Based Reasoning (CBR) zostało przedstawione w pracach J. Andreasika. Podejście oparte o zaproponowaną oryginalną ontologię przedsiębiorstwa koncentruje się na ocenie przedsiębiorstwa w zakresie wzrostu potencjału i ograniczaniu ryzyka działalności. Agregacja ocen ekspertów prowadzi do wyznaczenia pozycji przedsiębiorstwa w pięciu układach potencjał-ryzyko. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie procesu wyjaśniania ocen kondycji przedsiębiorstw w układach potencjał-ryzyko. Proces wyjaśniania składa się z dwóch etapów. W pierwszym z etapów, w każdym z układów, dokonywane jest grupowanie przypadków (pozycji przedsiębiorstw) w odpowiednie klastry. W drugim etapie, dla każdego z układów, generowane są reguły wyjaśniające wpływ dokonanych ocen przez ekspertów na znalezienie się przedsiębiorstwa w określonym klastrze otrzymanym w pierwszym etapie. Do realizacji klasteryzacji i generowania reguł wyjaśniających wykorzystane zostały algorytmy znane z literatury dotyczącej drążenia danych oraz odkrywania wiedzy z danych. Eksperymenty zostały przeprowadzone na danych o ponad dwustu przedsiębiorstwach sektora MŚP z regionu Południowo-Wschodniej Polski zebranych w ramach realizacji projektu EQUAL nr F0086 prowadzonego przez Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu.

Explanation Process of Enterprise Economic Situation Assessments in Potential-Risk Spaces – an Experimental Study

A new approach to predicting economic situation of enterprises using the Case-Based Reasoning (CBR) methodology has been presented by J. Andreasik. The approach based on the original enterprise ontology concentrates on enterprise assessments in the range of potential and risk. The aggregation of assessments leads to determining the enterprise position in five potential-risk spaces. The aim of the paper is to present the explanation process of enterprise economic situation assessments in potential-risk spaces. The explanation process consists of two stages. In the first stage, in each potential-risk space, cases (enterprise positions) are grouped into clusters. In the second stage, in each potential-risk space, some rules determining dependencies between enterprise assessments made by experts and belongingness of the enterprise to a given cluster are extracted. To carry out clustering and rule mining, standard methods of data mining and knowledge discovery have been used. Experiments have been made using information on above 200 enterprises in the SME sector from south-east Poland collected within the confines of the EQUAL Project No. F0086 conducted by College of Management and Public Administration in Zamość.